14 Temmuz 2020

Son Dakika

Haberin adresi

Enfeksiyon illetleri ve klinik mikrobiyoloji eksperi Prof. Dr. Doğancı: ‘Önce ihtar sistemi ve tanı testi üretimi’

- Memleketler enfeksiyon salgınlarına nasıl hazırlanmalıdır? Tüm yerkürede olduğu üzere devletimizde de “yeni” yahut “yeniden kıymet kazanan ...

– Memleketler enfeksiyon salgınlarına nasıl hazırlanmalıdır?

Tüm yerkürede olduğu üzere devletimizde de “yeni” yahut “yeniden kıymet kazanan” enfeksiyonların (Emerging Infections) devir zaman salgın formunda topluluğu etkilemesi kaçınılmazdır. Küçülen yerküre kavramı, bu tehdidin çok ciddiye alınmasını ve hazırlıkların stratejik bir perspektifle yapılmasını gerektirmektedir.

Böylesi salgınlar erken ihtar, erken tanı, tedavi ve karantina tedbirlerinin ivedi olarak alınmasına yönelik, teknolojik altyapısı çok güçlü, kurumsal, objektif karar alma mekanizmalarına sahip ve devlet umumunda yaygın uçları bulunan araştırma merkezlerinin varlığını da gerektirir.

Memleket coğrafyasının Doğu-Batı medeniyetleri arasında bir köprü olması, artan göç, globalleşme ve global iklim değişikliğinin yanında memleketler arası ticaret ve turizmin de çok hızlanması bu gereksinimin kıymetini artırır.

HAYALİ GAYE İSRAF

– Pekala, sürece nasıl hazırlanmalıyız?

Yatırım ve altyapı planlamasında stratejik gayelerin daha rasyonel hale getirilmesi ve bu cins enfeksiyonlar için “uyarı sistemi” ve “tanıya yönelik test üretimlerini” süratle gerçekleştirebilecek potansiyele sahip bir tertibin öncelikli maksat olarak belirlenmesi gerekir. Ilmî ve teknolojik birikimimize uymayan hayali amaçlar yalnızca israfa alet olur.

Bunun beğenilmeyen bir örneği 10 yıl evvel başlanan Kırım Kongo Kanamalı Ateş illetine yönelik aşı ve serum çalışmalarıdır. Bu çalışmalar hiçbir pratik tasarrufa dönük eser elde edilemeden hüsranla sonuçlanmış ve israf edilen büyük meblağlar okyanus ötesi ögelerin cebini doldurmaktan öte sair bir işe yaramamıştır. Memleketimizin böylesi ulusal bir uğraşta, gayrimilli ögelerin hevesleri için harcanabilecek dövizi ve sokağa atılacak tek bir kuruşu yoktur.

– Enfeksiyon salgınlarına karşı aşı çalışmaları nasıl ilerlemeli?

Stratejik ve ulusal ehemmiyete sahip insan aşılarının üretim ve geliştirme amacı, teknolojisi daha olağan aşılardan başlanarak (örneğin tetanos, difteri, boğmaca, Hepatit B gibi) kesinlikle geliştirilmelidir. Daha yüksek teknoloji gerektiren yahut külliyen yeni üretilmesi gereken (koronavirüs aşısı gibi) aşıların çalışmaları ise gelişmiş memleketler arası merkezlerle yapılmalıdır. Bu bağlamda, kişiler için aşı üretimiyle hayvanlar için aşı üretim metotlarının farklı olduğunu vurgulamak gerekir.

Garp devletlerinde konuşlanmış aşı kartellerinin büyük bir pazarı olduğumuz için bu üretimin her safhada engellenmek isteneceği de açıktır.

‘İŞBİRLİĞİ HAKIKAT STRATEJİ’

– Engellenmenin önüne nasıl geçebiliriz?

Şimdi kartelleşme aşamasına geçmemiş ve devletimize tarihi bağlarla dostluk gösteren öteki memleketlerdeki üreticilerle işbirliği yapmak daha hakikat bir strateji olabilir. İlaç geliştirme, keşif ve üretim maksatları açısından da çok az sayıda ayakta kalmayı başarmış Türk sermayedarların, hâkim olduğu çağdaş tesislere sahip büyük ilaç firmaları stratejik olarak korunmalıdır.

Devletimizde tekrar değer kazanan kimi endemik marazlarla (örneğin Tularemi, Bruselloz, Hantaan virüs nefropatisi, Garp Nil ateşi gibi) birtakım gayrikâfi ve abartılı tanı alan (örneğin Lyme Marazı, amipli dizanteri) saptanmasında ileri tanı merkezlerinin kısıtlı olması, bu marazların kesin ve sağlıklı olarak belirlenmesine yönelik olarak rutinde kullanılabilecek testlerin üretilerek yalnızca akademik araştırma için değil, yaygın ve ticari olarak da değerlendirilebilmesi için de seri üretim aşamalarının da plana dahil edilmesi yararlı olacaktır. Bu üretimin CE sertifikası öne sürülerek engellenmemesi ulusal bir kıymete ve önceliğe sahiptir.